Wat is aromatherapie? Zo werkt geur in je brein (+ 5 dingen die je nog niet wist)
Apr 13, 2026
🌿 Wat betekent aromatherapie?
Aroma komt van het Griekse woord voor specerij of welriekend kruid, therapie van therapeia: zorg, verzorging. Letterlijk betekent aromatherapie dus zorg met geur. In de praktijk is het breder: je werkt met de geur én de werkzame stoffen van etherische oliën, voor lichaam, gevoel en geest. Via inademen, via de huid en bij sommige oliën inwendig.
In mijn workshops begin ik altijd bij de eerste stap: hoe zet je het prettig en praktisch in je dagelijks leven in? En die eerste stap is altijd inademen, oftewel aromatisch gebruik.
Wie was Gattefossé?
René-Maurice Gattefossé (1881-1950) was een Franse chemicus in het parfumbedrijf van zijn familie in Lyon. In 1910 raakten zijn handen zwaar verbrand bij een explosie in zijn laboratorium. In zijn boek beschrijft hij dat hij zijn handen daarna spoelde met lavendelolie (hij noemde het lavendelessence). Hoe zijn huid daarop reageerde, maakte hem nieuwsgierig naar wat etherische oliën voor de huid kunnen betekenen. Hij bedacht het woord aromathérapie en schreef er in 1937 een boek over. Daarna bouwden anderen verder, zoals de Franse arts Jean Valnet en Marguerite Maury, die de combinatie van etherische olie en massage naar Engeland bracht.
Geur is zo oud als de mens
- Egypte: wierook werd elke ochtend gebrand voor de zonnegod. Kyphi was een heilig reukwerk van zo’n zestien ingrediënten, zoals mirre, jeneverbes, kaneel en honing. Cederhout en mirre werden gebruikt bij het balsemen. Op feesten droegen mensen geurkegels van vet en kruiden op hun hoofd die langzaam wegsmolten, en in het graf van Toetanchamon werden potten met geurige zalven gevonden.
- De Bijbel: wierook, mirre en nardus als kostbare geschenken en zalfolie. De wijzen brachten goud, wierook en mirre, en Maria zalfde Jezus met nardus. Lees meer over de bijbelse oliën.
- Middeleeuwen: de Perzische arts Avicenna verfijnde rond het jaar 1000 het destilleren van rozenwater. Kloosterzuster Hildegard von Bingen schreef over lavendel. Lavendel, rozemarijn en kamille werden over de vloer gestrooid voor een frisse geur in huis, mensen droegen geurbolletjes (pomanders) en pestdokters vulden de snavel van hun masker met kruiden.
- 20e eeuw: Gattefossé geeft het een naam, daarna groeit aromatherapie in Frankrijk en Engeland.
💡 5 dingen die je nog niet wist over geur
Geur is je snelste weg naar je gevoel. Wat je ziet en hoort, gaat eerst via de thalamus: een soort schakelstation in je brein dat informatie sorteert. Geur slaat dat station grotendeels over en gaat direct naar het limbisch systeem: het gevoelsdeel van je brein, waar emoties, herinneringen en je stemming worden geregeld. Binnen ongeveer 800 milliseconden weet je dát je iets ruikt, na ongeveer een seconde wát het is. Die extra tijd komt doordat je brein het geurpatroon vergelijkt met je eigen geurbibliotheek: alle geuren die je ooit hebt geroken, opgeslagen samen met het moment en het gevoel erbij. Herkent je brein het patroon, dan weet je: dit is lavendel. Een nieuwe geur wordt meteen aan die bibliotheek toegevoegd.
Je hebt zo’n 400 soorten geurreceptoren. Bovenin je neus, ongeveer tussen je ogen, zit het reukslijmvlies: aan elke kant een stukje zo groot als een postzegel, maar dan opgevouwen tegen het dak van je neusholte. Daarin zitten miljoenen reukcellen met zo’n 400 soorten geurreceptoren. Een geurmolecuul past als een sleutel op bepaalde receptoren. Elke geur activeert een eigen combinatie, net als een akkoord op een piano: dat is de vingerafdruk van een geur. De reukcellen sturen hun signaal door een dun botje met gaatjes (het zeefbeen) naar de reukbol (bulbus olfactorius), en van daar direct naar de amygdala (emotie) en de hippocampus (geheugen). Bijzonder: je reukcellen vernieuwen zich ongeveer elke 1 tot 2 maanden, en dat doen maar weinig zenuwcellen. Daarom komt je reuk na een verkoudheid of griep in de meeste gevallen gewoon terug. Duurt het langer? Dan wordt soms geurtraining geadviseerd: dagelijks bewust ruiken aan een paar vaste geuren. Lees de blog: geurtraining.
Geur roept herinneringen sterker op dan beelden. Één geur brengt je in een seconde terug naar een moment. Voor mij is dat lavendel. In de logeerkamer bij mijn oma was het ijskoud en op het bed lagen zware wollen paardendekens. Tussen die dekens lagen lavendelzakjes. Als ik lavendel ruik, lig ik direct weer onder die dekens. Dat komt doordat de reukbol (bulbus olfactorius) rechtstreeks verbonden is met je emotie- en geheugencentrum: een geur wordt samen met het gevoel van dat moment opgeslagen. Dit heet het Proust-effect.
Wat is het Proust-effect?
De naam komt van de Franse schrijver Marcel Proust. In zijn roman À la recherche du temps perdu (1913) doopt de hoofdpersoon een madeleinekoekje in lindebloesemthee, en de geur en smaak brengen hem ineens terug naar zijn jeugd. Psychologen zijn dit daarna echt gaan onderzoeken:
- Chu & Downes (2000): geuren roepen vooral herinneringen op uit je vroege jeugd, eerder dan woorden of beelden.
- Herz (2004): herinneringen via geur voelen emotioneler en levendiger aan dan herinneringen via beelden of geluid.
- Onderzoek met elektroden in de hersenen: bij epilepsiepatiënten met elektroden in de amygdala riep prikkeling van dat gebied zelf zulke geurherinneringen op. Dat laat zien hoe nauw geur en emotie in je brein verbonden zijn.
Je neus went snel aan een geur. Na een paar minuten ruik je je diffuser nauwelijks meer. Onderzoekers noemen dit geurgewenning (olfactorische adaptatie). Je reukcellen en je brein schakelen een geur die blijft hangen naar de achtergrond, zodat je nieuwe geuren weer opmerkt. Denk aan een brandlucht: die moet je direct ruiken. Daarom ruik je je eigen huis ook niet, maar het huis van een ander wel. De olie is er nog, je neus heeft alleen even pauze nodig. Na een pauze ruik je hem weer. Daarom werkt 30 tot 60 minuten aan en dan een pauze beter. Lees waarom je je eigen huis niet meer ruikt en hoe je dat oplost.
Parfum komt van “per fumum”: door de rook. De eerste aromatherapie was rook van hars, hout en kruiden in tempels. Inademen is letterlijk de oudste vorm van aromatherapie.
🧠 Hoe werkt aromatherapie?
Als je een geur inademt, binden geurmoleculen aan receptoren in je neus. Die sturen een signaal via de reukzenuw naar het limbisch systeem: het deel van je brein dat betrokken is bij emoties, herinneringen en stemming. Daarom kan een geur je in een seconde een rustiger of vrolijker gevoel geven.
Ook via de huid kunnen etherische oliën worden opgenomen. Veel bestanddelen zijn klein (onder de 500 dalton) en vetoplosbaar, waardoor ze de huid in kunnen via de vettige lipidelaag, via de huidcellen zelf en via poriën en haarzakjes. Het is dus meer dan alleen verzorging. Massage helpt daarbij, en verdunnen ook: een draagolie vertraagt het verdampen en vergroot het contactoppervlak. Hoe dat precies werkt, lees je in hoe etherische oliën door je huid worden opgenomen.
🪜 De 3 niveaus van aromatherapie
Zo leg ik het in mijn workshops uit: stap voor stap, van makkelijk naar verdieping. We beginnen altijd bij inademen.
Niveau 1: Aromatisch (inademen)
De oudste, makkelijkste en veiligste instap. Je hebt eigenlijk alleen een flesje nodig.
- Direct uit het flesje: open, ruik en adem rustig in.
- Handpalm-cup: 1 druppel in je handen, wrijf ze tegen elkaar, houd ze als kommetje over neus en mond en adem rustig. Ogen dicht.
- Inhaler: een klein buisje met een katoenen staafje, voor onderweg. Lees de blog: inhaler maken.
- Passieve diffuser: een diffuser zonder stroom of accu. Je druppelt de olie op hout, lavasteen of klei.
- Diffuser: voor de hele ruimte. Hoeveel druppels en hoe lang lees je in diffuser gebruiken, welke past bij jou in alle doTERRA diffusers vergeleken.
- Sprays: een roomspray of luchtverfrisser voor je ruimte, een mist voor je handen, een kussen- of slaapspray of een auraspray. Om olie en water te mengen gebruik je solubol, een plantaardige emulgator. Die koop je bij Natural Heroes, met code HELIONL krijg je 15% korting. Meer recepten lees je in de auraspray-blog.
Niveau 2: Topisch (op de huid)
Etherische olie verdund in een draagolie, bijvoorbeeld gefractioneerde kokosolie. Denk aan massage, rollers en huidverzorging.
- Massage-aromatherapie: het fijnste ritueel. Lees de massageblog.
- Rollers: klaar voor onderweg. Lees de blog: zelf rollers maken.
- Verdunnen: altijd, zeker bij een gevoelige huid en kinderen. Lees de blog: zo verdun je.
- Citrus op de huid: citrusoliën zijn lichtgevoelig. Vermijd daarna 12 uur de zon, bij bergamot 36 uur. Lees de blog: etherische olie en zon.
Niveau 3: Inwendig
Sommige oliën worden door de fabrikant ook genoemd voor inwendig gebruik, bijvoorbeeld 1 druppel in een glas water of thee. Dit is een verdieping en geldt niet voor elke olie of elk merk.
- Kijk altijd naar het etiket en de productinformatie van je eigen flesje.
- Twijfel je? Doe het dan niet. Meer uitleg: etherische olie innemen of verdampen.
💧 Welke olie gebruik je voor aromatherapie?
◀ veeg om te scrollen ▶
| Olie | Geur | Emotioneel | Voor je lijf |
|---|---|---|---|
| Lavendel | Bloemig, zacht | Communicatie: van innerlijke spanning naar gemoedsrust | Helpt je lichaam tot rust te komen, ondersteunt een goede nachtrust en kalmeert een geïrriteerde huid |
| Citroen | Fris, zuiver | Focus: van verward naar helder | Verkwikkend en zuiverend: een helder hoofd, energie bij een dip en frisse lucht in huis |
| Wild Orange | Fris, zoet | Overvloed: van zelftwijfel naar vertrouwen | Geeft een energieke oppepper en ondersteunt een positieve, opgewekte stemming |
| Pepermunt | Fris, koel | Opgewektheid: van zwaar naar licht | Verkoelend voor huid en spieren, geeft een vrij en fris ademgevoel en een alert hoofd* |
| Frankincense | Warm, harsachtig | Waarheid: van verloren naar geleid | Ondersteunt een diepe, rustige ademhaling en verzorgt en verstevigt de huid |
| Cederhout | Houtig | Gemeenschap: van geïsoleerd naar verbonden | Ontspant lijf en hoofd, fijn bij onrust in de avond en voor het slapengaan |
*Pepermunt bij kinderen nooit in of rond het gezicht. Kies dan liever spearmint.
Emoties uit mijn Emotie DagKaarten.
Starten met aromatherapie
doTERRA Starter Kit
3 basisoliën van 5 ml: Lavendel, Citroen en Pepermunt. Een laagdrempelige kennismaking met aromatherapie.
Bekijk de Starter Kit →⚠️ Is inademen van etherische olie schadelijk?
Bij normaal gebruik met pure etherische olie niet, als je een paar dingen goed doet:
- Kies pure etherische olie, geen synthetische geurolie.
- Ventileer en gebruik je diffuser 30 tot 60 minuten per keer.
- Heb je astma of gevoelige luchtwegen? Begin met 1 tot 2 druppels en kijk hoe het voelt.
- Huisdieren: zorg dat ze altijd weg kunnen, en wees extra voorzichtig met katten. Lees etherische olie en katten en etherische olie en honden.
- Kinderen: minder druppels en zachte oliën. Lees etherische olie bij kinderen.
- Zwanger? Lees etherische oliën bij zwangerschap.
Meer over luchtkwaliteit: Is een aroma diffuser ongezond? Alles over veilig gebruik: etherische oliën veilig gebruiken.
🔬 Wat zegt onderzoek over aromatherapie?
🧴 Aromatherapie als zelfzorg
Voor dagelijkse zelfzorg is aromatherapie vaak heel prima. Vergelijk het met iets wat je bij de drogist haalt: het werkt het best als je de uitleg leest. Bij etherische olie is dat het etiket of de productinformatie (PIP). Of volg de 5-daagse Basis Workshop om er meer over te weten te komen, zonder dat je het meteen ingewikkeld hoeft te maken.
🩺 Wanneer naar je huisarts?
Heb je een klacht of uitdaging? Laat je huisarts of specialist een goede inschatting maken. Wil je eerst natuurlijke ondersteuning proberen of je leefstijl aanpassen? Overleg dat met je behandelaar. Soms kan dat niet en heb je direct andere zorg nodig. Maar vaak zijn er mogelijkheden, zeker als je je behandelaar vraagt of ze dit samen met je willen bekijken.
🏥 Wist je dat? Aromazorg in Nederlandse ziekenhuizen
Inademen wordt ook in de Nederlandse zorg ingezet. Dit heet aromazorg. Zes voorbeelden:
In het Laurentius Ziekenhuis in Roermond mag je lavendel ruiken vóór een ingreep. Voor een onderzoek, behandeling of operatie krijg je een gaasje met een paar druppels lavendel of sinaasappel. Dat mag je vasthouden en ruiken tot je aan de beurt bent. Het ziekenhuis kiest deze twee oliën omdat ze ontspannen en bij bijna iedereen veilig te gebruiken zijn. Bron: Laurentius Ziekenhuis
Het Jeroen Bosch Ziekenhuis zet een diffuser op de kamer. Op de afdeling oncologie-hematologie kies je samen met de verpleegkundige een olie, zoals lavendel, pepermunt, spar of marjolein. Ligt er iemand naast je? Dan gaat de olie op een klein bakje, zodat de geur niet de hele kamer vult. De geur blijft ongeveer drie uur hangen. Bron: Jeroen Bosch Ziekenhuis
Bij Zuyderland krijgen patiënten een eigen geurstick. Op het oncologisch dagcentrum krijg je gratis een inhaler met lavendel of mandarijn, om zelf aan te ruiken wanneer je wilt. Eén stick gaat ongeveer zes weken mee. Bron: Zuyderland
Aromazorg staat in de landelijke richtlijn voor palliatieve zorg. De richtlijn beschrijft hoe je geur inzet: verdampen op een tissue, geursteentje of diffuser, of inademen via een persoonlijke inhaler. Eén van de genoemde studies liet zien dat het inademen van lavendel samenhing met een betere slaapkwaliteit. Bron: Palliaweb
Geur wordt ook in de laatste levensfase ingezet. Het Landelijk Expertisecentrum Sterven schrijft over aromazorg bij sterven. Een vertrouwde geur kan herinneringen oproepen en rust brengen, voor de patiënt en voor de familie aan het bed. Het Proust-effect in de praktijk. Bron: Landelijk Expertisecentrum Sterven
Verpleegkundigen kunnen er een aparte cursus voor volgen. Beroepsvereniging V&VN biedt de cursus “werken met etherische olie” aan. Aromazorg is in de Nederlandse zorg een vak op zich. Bron: V&VN
💬 Veelgestelde vragen over aromatherapie
Wat is aromatherapie? +
Aromatherapie is het gebruik van etherische oliën voor je welzijn. De oudste en meest directe vorm is inademen. Daarnaast kun je oliën verdund op de huid gebruiken en sommige inwendig.
Hoe werkt aromatherapie? +
Als je een geur inademt, sturen receptoren in je neus een signaal via de reukzenuw naar het limbisch systeem: het deel van je brein dat betrokken is bij emoties, herinneringen en stemming. Via de huid kunnen etherische oliën ook worden opgenomen, bijvoorbeeld bij een massage met een draagolie.
Kun je aromatherapie doen zonder diffuser? +
Ja. Je kunt direct uit het flesje ruiken, 1 druppel in je handpalmen wrijven en je handen als kommetje over neus en mond houden, een inhaler gebruiken of een passieve diffuser van hout, lavasteen of klei.
Wat is aromatherapie massage? +
Een massage met etherische oliën verdund in een draagolie, zoals gefractioneerde kokosolie. Je combineert zo de geur met aanraking. Meer lees je in de massageblog.
Wat is een aromatherapie inhaler? +
Een klein buisje met een katoenen staafje waarop je een paar druppels etherische olie doet. Je houdt het bij je neus en ademt rustig in. Handig voor onderweg. Zo maak je er zelf een: inhaler maken.
Is aromatherapie schadelijk? +
Bij normaal gebruik met pure etherische olie, goede ventilatie en verdunning op de huid is aromatherapie voor de meeste mensen veilig. Let extra op bij huisdieren, kinderen, zwangerschap, astma en een gevoelige huid.
Wat is het verschil tussen aromatherapie olie en geurolie? +
Aromatherapie werkt met pure etherische olie uit planten. Geurolie is meestal synthetisch en bedoeld voor geur, bijvoorbeeld in kaarsen of geurstokjes, en niet voor aromatherapie.
📚 Aromatherapie leren?
Veel mensen zoeken een aromatherapie opleiding of cursus. Mijn cursussen zijn geen officiële opleiding, maar praktisch en op je eigen tempo. Lees je liever? Bekijk dan mijn favoriete boeken over aromatherapie.
Verder lezen
Alles over de diffuser: druppels, tijd, ventileren en de slaapkamer.
Lees verder →
Aromatherapie voor onderweg: zo maak je je eigen inhaler.
Lees verder →
Niveau 2: aromatherapie via de huid.
Lees verder →
Feiten over luchtkwaliteit en veilig gebruik thuis.
Lees verder →
De 5 beste starteroliën en de basis van verdunnen.
Lees verder →
Léanne Lovink
doTERRA Certified Essential Oil Specialist (2020)
20+ jaar achtergrond in de zorg, doTERRA sinds 2015, gecertificeerd in 2020. Spreker op het doTERRA leadership event in Madrid 2024 (1.500 bezoekers).
Fijn dat je dit hebt gelezen! 🌿
Deel de blog of stel je vraag via de socials.
* Affiliate
Deze blog bevat affiliate links naar Natural Heroes (code HELIONL, 15% korting). Als je via zo’n link een aankoop doet, ontvang ik een kleine commissie zonder extra kosten voor jou.
* AI-gebruik
Deze blog is samengesteld op basis van doTERRA-documentatie, vakliteratuur en internetonderzoek. Bij het opstellen kan gebruik worden gemaakt van AI-tools ter ondersteuning van structuur, research en tekstverbetering. Alle inhoud is persoonlijk doorgenomen en waar nodig aangepast door Léanne van Helio, Certified Essential Oil Specialist.
* Aandachtspunten
Mogelijke huidgevoeligheid. Verdun altijd op de huid en doe een patchtest bij eerste gebruik. Buiten het bereik van kinderen houden. Als je zwanger bent, borstvoeding geeft of onder de zorg van een arts bent, raadpleeg je arts. Vermijd contact met ogen, binnen-oren en gevoelige gebieden. Citrusoliën op de huid: vermijd 12 uur zon, bij bergamot 36 uur. De productinformatie is niet bedoeld om ziektes te diagnosticeren, behandelen, genezen of voorkomen. Zie ook de disclaimer.
